Bacağı besleyen atardamarlar daraldığında kas yeterli kan alamaz. Önce yürürken ağrı başlar, ilerledikçe dinlenirken de ağrı ve iyileşmeyen yara ortaya çıkar. Erken dönemde fark edilirse damar açılabilir; geç kalındığında uzuv kaybı riski doğar.
Randevu ve İletişimPeriferik arter hastalığı basamak basamak ilerler. Hangi basamakta olduğunuz, tedavinin aciliyetini belirler.
Bunlara ek olarak ayakta sürekli soğukluk hissi, bacak kıllarının dökülmesi, tırnak kalınlaşması ve nabızların zayıflaması görülebilir.
Muayenede ayak ve diz arkası nabızları değerlendirilir. Kol ve ayak bileği tansiyonlarının oranı ölçülür. Renkli Doppler ultrason ile darlığın yeri ve derecesi gösterilir. Girişim planlanıyorsa BT anjiyografi ile damar haritası çıkarılır.
Her hastada temel basamak budur. Sigaranın bırakılması, kan şekeri, tansiyon ve kolesterolün hedefte tutulması, kan sulandırıcı tedavi. Düzenli yürüyüş programı, erken evrede yürüme mesafesini belirgin artırır.
Kasıktan girilen ince bir kateterle darlığın olduğu bölgeye ulaşılır. Damar balonla genişletilir, gerekirse stent yerleştirilir. Kesi yapılmaz, işlem çoğunlukla bölgesel uyuşturma ile yapılır ve hasta kısa sürede ayağa kalkar.
Damarı ani tıkayan pıhtı, kateter yoluyla çekilerek çıkarılır. Ani başlayan bacakta soğukluk, solukluk ve şiddetli ağrı tablosunda zaman kritiktir; erken girişim uzvu kurtarır.
Tıkalı bölge kateterle geçilemeyecek kadar uzun veya sert olduğunda, tıkanıklığın öncesi ile sonrası arasında yeni bir yol oluşturulur. Hastanın kendi toplardamarı ya da yapay greft kullanılır.
İkisi karışabilir. Damar kaynaklı ağrı hep aynı mesafede başlar ve durunca geçer. Bel kaynaklı ağrı ise duruşla ilgilidir, öne eğilince ya da oturunca rahatlar ve mesafe değişkendir. Ayrım muayene ve Doppler ile netleşir.
Açılan damar, risk etkenleri kontrol altına alınmazsa yeniden daralabilir. Sigaranın bırakılması ve ilaçların düzenli kullanımı açıklığın kalıcılığını belirleyen en önemli etkenlerdir. Düzenli Doppler kontrolü önerilir.
Bir yaranın kapanması için o bölgeye yeterli kan gitmesi gerekir. Dolaşım yetersizken yapılan pansuman ve antibiyotik tek başına sonuç vermez. Bu nedenle iyileşmeyen ayak yaralarında öncelikle damar değerlendirmesi yapılmalıdır.
Bu hastalıkta sigara, tek başına en belirleyici etkendir. Bırakılması yürüme mesafesini artırır, yapılan girişimin açık kalma süresini uzatır ve uzuv kaybı riskini azaltır. Diğer tüm tedaviler sigara devam ederken daha az işe yarar.