Op. Dr. Oğulcan ÖzdemirKalp ve Damar Cerrahisi Uzmanı
Hasta rehberi

Hareket ve egzersiz

Düzenli hareket bacaklardaki kan dolaşımını rahatlatır. Varis, pıhtı, lenfödem ve damar tıkanıklığında basit egzersizler ve yürüyüş tedavinin bir parçasıdır.

Randevu ve İletişim

Evde yapabileceğiniz egzersizler

Aşağıdaki hareketler için alet gerekmez. Ağrı, nefes darlığı ya da göğüs ağrısı olursa durun ve hekiminize danışın.

Ayak bileği hareketi

Oturur ya da yatarken ayak ucunuzu kendinize doğru çekin, sonra ileri itin. 10-20 kez, günde birkaç kez.

Ayak bileği çevirme

Ayağınızla havada yavaşça daire çizin; 10 kez bir yöne, 10 kez öbür yöne.

Parmak ucunda yükselme

Bir yere tutunarak parmak uçlarınızda yükselin, yavaşça inin. 10-15 tekrar, günde 2-3 kez.

Bacak kaldırma

Sırtüstü uzanıp bacağınızı dizini bükmeden yavaşça kaldırın ve indirin. Akşam şişliğini azaltır.

Yürüyüş

En basit ve en etkili egzersiz. Her gün yürümeye çalışın.

2 saatte bir pozisyon değiştirin. Uzun süre oturuyor, ayakta duruyor ya da yatıyorsanız en geç 2 saatte bir pozisyonunuzu değiştirin; kalkıp birkaç dakika yürüyün ya da yukarıdaki ayak bileği hareketlerini yapın.

Oturmak değil, yürümek iyileştirir.

Damar tıkanıklığında yürüme programı

Bacak atardamarlarında daralma olan hastalarda yürürken baldırda ağrı başlar ve durunca geçer. Bu durumda düzenli ve planlı yürüyüş, yürüme mesafesini artıran en güçlü tedavilerden biridir. Avrupa Kardiyoloji Derneği'nin 2024 kılavuzu, gözetimli egzersizi bu hastalarda temel tedavi olarak önerir. Cochrane derlemesi de egzersizin yürüme mesafesini belirgin şekilde artırdığını göstermiştir.

  1. Isının5 dakika yavaş tempoda yürüyün.
  2. Ağrıya kadar yürüyünBaldırda orta şiddette ağrı başlayana kadar yürüyün.
  3. DinleninAğrı geçene kadar durun, sonra tekrar başlayın.
  4. TekrarlayınToplam 30-45 dakika, haftada en az 3 gün.
  5. Sabırlı olunEtkisi genellikle birkaç haftada başlar; en az 12 hafta sürdürün.

İyi kolesterolü (HDL) yükseltmek için haftada en az

0

dakika tempolu yürüyüş ya da benzeri aerobik egzersiz.

25 randomize çalışmanın meta-analizi: düzenli aerobik egzersizle HDL ortalama 2,5 mg/dL arttı; seans her 10 dakika uzadıkça artış yaklaşık 1,4 mg/dL daha fazlaydı.
Kodama S ve ark. Effect of aerobic exercise training on serum levels of high-density lipoprotein cholesterol: a meta-analysis. Arch Intern Med 2007;167(10):999-1008. doi:10.1001/archinte.167.10.999

Varis ve toplardamar yetmezliğinde

Uzun süre ayakta durmak ya da oturmak bacakta kan göllenmesine yol açar. Gün içinde saatte bir birkaç dakika ayak bileği hareketi ve parmak ucunda yükselme yapın; ayakta kalacaksanız varis çorabı kullanın.

Ameliyattan ve pıhtıdan sonra

Varis tedavisinden sonra aynı gün yürümeye başlamanız önerilir; ayrıntılar tedavi sonrası rehberde. Derin ven trombozu geçirmiş hastalarda ise kan sulandırıcı tedavi başladıktan sonra hareket genellikle güvenlidir. Bacakta kalıcı şişlik ve ağrı gelişen hastalarda 6 aylık egzersiz programının yakınmaları azalttığı randomize bir çalışmada gösterilmiştir.

Lenfödemde

Lenfödemde egzersizden kaçınmak gerekmez. Meme kanseri sonrası kol lenfödemi olan kadınlarda yavaş artırılan ağırlık çalışmasının şişliği artırmadığı, aksine alevlenmeleri azalttığı bildirilmiştir. Egzersiz sırasında kompresyon giysinizi giyin ve yükü yavaş artırın.

Uzun yolculukta

Uçak, otobüs ya da araba yolculuğunda her saat ayak bileği hareketi ve ayak bileği çevirme yapın, fırsat buldukça kalkıp yürüyün, bol su için. Daha önce pıhtı geçirdiyseniz yolculuktan önce hekiminize danışın.

Hemen başvurun. Bir bacakta ani şişlik, kızarıklık ve ağrı; ani nefes darlığı ya da göğüs ağrısı; ayakta soğukluk, morarma ya da istirahatte geçmeyen ağrı varsa egzersizi bırakın ve acil servise başvurun.

Kaynaklar

  1. Mazzolai L ve ark. 2024 ESC Guidelines for the management of peripheral arterial and aortic diseases. Eur Heart J 2024;45(36):3538-3700. doi:10.1093/eurheartj/ehae179
  2. Lane R ve ark. Exercise for intermittent claudication. Cochrane Database Syst Rev 2017;12(12):CD000990. doi:10.1002/14651858.CD000990.pub4
  3. Treat-Jacobson D ve ark. Implementation of supervised exercise therapy for patients with symptomatic peripheral artery disease: a science advisory from the American Heart Association. Circulation 2019;140(13):e700-e710. doi:10.1161/CIR.0000000000000727
  4. Kahn SR ve ark. Six-month exercise training program to treat post-thrombotic syndrome: a randomized controlled two-centre trial. CMAJ 2011;183(1):37-44. doi:10.1503/cmaj.100248
  5. Schmitz KH ve ark. Weight lifting in women with breast-cancer-related lymphedema. N Engl J Med 2009;361(7):664-673. doi:10.1056/NEJMoa0810118
  6. Kodama S ve ark. Effect of aerobic exercise training on serum levels of high-density lipoprotein cholesterol: a meta-analysis. Arch Intern Med 2007;167(10):999-1008. doi:10.1001/archinte.167.10.999

Bu sayfa Op. Dr. Oğulcan Özdemir (Kalp ve Damar Cerrahisi Uzmanı) tarafından hazırlanmıştır. Son güncelleme: Ekim 2026.

İlgili sayfalar