Lenfödem

Lenfödem nedir?

Lenf sistemi, dokular arasında biriken sıvıyı ve protein artıklarını toplayıp dolaşıma geri taşıyan ikinci bir drenaj ağıdır. Bu ağ yeterince çalışmadığında protein yüklü sıvı dokuda birikir. Biriken protein zamanla iltihabi bir yanıt başlatır, yağ dokusu artar ve doku sertleşir. Bu nedenle lenfödem basit bir su tutulmasından ibaret olmayıp ilerleyen yapısal bir süreçtir.

Erken başlanan tedavi kalıcı şişliği önler.

Şişlik en sık kol veya bacakta görülür. Başlangıçta gün sonunda artıp sabah azalırken, ilerleyen dönemde bacak kaldırmakla dahi geçmez hale gelir.

Belirtiler

• Genellikle tek taraflı, kol ya da bacakta ilerleyici şişlik
• Ayak sırtı ve parmakların da şişmesi
• Ayakkabı, yüzük, saat veya kol saatinin sıkmaya başlaması
• Uzuvda ağırlık, gerginlik ve dolgunluk hissi
• Ciltte kalınlaşma, sertleşme ve zamanla portakal kabuğu görünümü
• Tekrarlayan selülit atakları: kızarıklık, ısı artışı ve ateş

Neden olur?

Lenfödem, lenf sisteminin doğuştan yetersiz olmasına ya da sonradan zarar görmesine bağlı olarak iki gruba ayrılır.

Primer lenfödem

Lenf damarlarının doğuştan az sayıda veya işlevsiz olmasıyla ortaya çıkar. Doğumda, ergenlikte veya erişkin dönemde başlayabilir. Kadınlarda daha sıktır ve genellikle bacakları tutar.

Sekonder lenfödem

Daha sık görülen gruptur. Lenf yollarının sonradan hasar görmesine bağlıdır:

• Kanser cerrahisinde lenf bezlerinin alınması, özellikle meme kanseri sonrası kolda
• Bölgeye uygulanan ışın tedavisi
• Tekrarlayan selülit ve erizipel atakları
• Ağır travma, yanık ve geniş ameliyat izleri
• Uzun süren venöz yetmezliğin lenfatik sistemi yorması (flebolenfödem)
• İleri obezite

Meme kanseri tedavisinden sonra kolda lenfödem gelişen kadınların oranı

%0

Yaklaşık her beş kadından biri.

İleriye dönük kohort çalışmalarının birleşik sonucu. Koltuk altı lenf bezlerinin tamamen alındığı hastalarda risk daha yüksektir.
DiSipio T ve ark. Incidence of unilateral arm lymphoedema after breast cancer: a systematic review and meta-analysis. Lancet Oncol 2013;14(6):500-515. doi:10.1016/S1470-2045(13)70076-7

Jinekolojik kanser tedavisinden sonra bacakta lenfödem görülme oranı

%0

Yaklaşık her beş hastadan biri.

47 çalışma, 7.779 hasta; tüm kanser türlerinde genel oran %15,5. Cormier JN ve ark. Lymphedema beyond breast cancer: a systematic review and meta-analysis of cancer-related secondary lymphedema. Cancer 2010;116(22):5138-5149. doi:10.1002/cncr.25458

Tanı

Tanı büyük ölçüde öykü ve muayeneyle konur. Şişliğin ne zaman başladığı, tek mi çift taraflı olduğu, geçirilmiş ameliyat ve ışın tedavisi öyküsü belirleyicidir. Muayenede Stemmer belirtisi, gode olup olmadığı ve cilt kalınlığı değerlendirilir. Her iki uzuvdan alınan çevre ölçümleri kayıt altına alınır; tedavi yanıtı bu ölçümlerle takip edilir.

Şişliğin başka nedenlerini dışlamak için görüntüleme (Doppler ultrason, BT/MR venografi) ile venöz sistem değerlendirilir; kalp, böbrek, karaciğer ve tiroid kaynaklı ödem araştırılır. Tanının şüpheli kaldığı seçilmiş olgularda lenfosintigrafi ile lenf akımı doğrudan gösterilebilir.

Tedavi

Tedavinin temelini düzenli ve sürekli uygulanan kompleks boşaltıcı fizyoterapi oluşturur; cerrahi ancak seçilmiş hastalarda gündeme gelir. Dört bileşeni birlikte uygulandığında etkilidir; biri eksik bırakıldığında sonuç alınamaz.

• Manuel lenf drenajı. Çok hafif basınçla, belirli bir sırayla uygulanan özel bir tekniktir. Klasik masajdan tamamen farklıdır ve eğitimli bir fizyoterapist tarafından yapılmalıdır.
• Kompresyon. Yoğun dönemde çok katlı bandaj, idame döneminde ölçüye göre hazırlanmış kompresyon giysisi kullanılır. Tedavinin en belirleyici bileşenidir.
• Egzersiz. Kompresyon altında yapılan kas pompası egzersizleri lenf akımını artırır.
• Cilt bakımı. Nemlendirme, çatlak ve yaraların önlenmesi selülit ataklarını azaltır. Bu ataklar her seferinde lenf sistemine yeni hasar bırakır.

Fizyoterapiye yanıt vermeyen seçilmiş olgularda cerrahi seçenekler gündeme gelir. Lenfatikovenöz anastomoz ile tıkanmış lenf kanalı komşu bir toplardamara bağlanır; vaskülarize lenf nodu nakli ile başka bölgeden lenf bezi taşınır. İleri evrede sertleşmiş dokunun hacmini azaltmak için özel liposuction uygulanabilir. Bu girişimler kompresyon tedavisinin yerine geçmez, onunla birlikte yürütülür.

Lipödemden farkı

İki hastalık sık karıştırılır, oysa tedavileri farklıdır. Lipödem iki bacakta simetriktir, ayak sırtı korunur ve dokunmakla ağrı ön plandadır. Lenfödem çoğunlukla tek taraflıdır, ayak sırtını da tutar ve Stemmer belirtisi pozitiftir. İki tablo aynı hastada birlikte de bulunabilir; buna lipo-lenfödem denir. Ayrıntı için lipödem sayfasına bakabilirsiniz.

Şok dalga tedavisi ve kompresyon cihazı

Şok dalga tedavisi (ESWT). Lenfödemde dokudaki sertleşmeyi azaltıp lenf akışını desteklemesi amaçlanır. Meme kanseri sonrası kol lenfödemi olan hastalarda yapılan bir çalışmada kol hacmi belirgin azalmış ve bu etki 6 ay sürmüştür.

Şok dalga tedavisinden sonra şiş koldaki fazla hacim

0

mililitre azaldı ve bu azalma 6 ay boyunca korundu.

Ortalama 870 mL'den 605 mL'ye. Cebicci MA ve ark. Arch Phys Med Rehabil 2016;97(9):1520-1525. doi:10.1016/j.apmr.2016.02.019

Kompresyon cihazı. Programlanabilir çok odacıklı cihazlar evde lenf drenajını taklit eder. 12 çalışmanın değerlendirildiği bir meta-analizde bacak ya da kol hacminde azalma, hasta yakınmalarında iyileşme ve selülit (deri enfeksiyonu) sıklığında azalma bulunmuştur. Cihaz, lenfödem tedavisinin yerini almaz; boşaltıcı fizyoterapiden sonra kazanılanı korumaya yardım eder.

Sık sorulanlar

Lenfödem gode bırakır mı?

Erken evrede bırakabilir. Başlangıçta şişlik sıvıdan oluştuğu için parmakla bastırıldığında iz (gode) kalabilir ve bacak yukarı kaldırılınca şişlik azalabilir. Hastalık ilerledikçe deri altındaki doku sertleşir (fibrozis); bu evrede ödem artık gode bırakmaz ve bacağı kaldırmakla geçmez. Bu nedenle gode bırakmayan, ayak sırtını da tutan sert şişlik ileri lenfödem açısından değerlendirilmelidir.

Lenfödem tamamen geçer mi?

Lenfödem kronik bir hastalıktır ve bugünkü yöntemlerle tam olarak ortadan kaldırılamaz. Ancak düzenli tedaviyle şişlik büyük ölçüde azaltılabilir, ilerlemesi durdurulabilir ve enfeksiyon atakları önlenebilir. Erken evrede başlanan tedavi sonucu belirgin şekilde iyileştirir.

Kompresyon çorabını ömür boyu mu kullanacağım?

Yoğun tedavi döneminde bandaj, sonrasında ölçüye göre hazırlanmış kompresyon giysisi kullanılır. Kompresyon bırakıldığında şişlik geri döndüğü için kullanım genellikle süreklidir. Giysiler elastikiyetini kaybettiği için altı ayda bir yenilenmelidir.

Meme kanseri ameliyatından sonra kolum şişti, bu lenfödem mi?

Koltuk altı lenf bezlerinin alınması ya da bölgeye ışın tedavisi uygulanması sonrası kolda gelişen şişlik en sık sekonder lenfödem nedenidir. Ameliyattan aylar hatta yıllar sonra ortaya çıkabilir. Kolda ağırlık hissi ve yüzük, saat gibi eşyaların sıkması ilk uyarı olabilir.

Lenfödem ile lipödem arasındaki fark nedir?

Lipödem iki bacakta simetriktir, ayak sırtı korunur ve dokunmakla ağrı belirgindir. Lenfödem ise genellikle tek taraflıdır, ayak sırtını da tutar ve ayak parmağının üstündeki deri kaldırılamaz. Bu bulguya Stemmer belirtisi denir ve ayrımda en pratik muayene işaretidir.

Şişen bacağımda kızarıklık ve ateş oldu, ne yapmalıyım?

Lenfödemli bir bölgede ani kızarıklık, ısı artışı, ağrı ve ateş selülit yani cilt altı enfeksiyonunu düşündürür. Bu durum vakit kaybetmeden antibiyotik tedavisi gerektirir. Ataklar her seferinde lenf sistemine yeni hasar verdiği için ertelenmemelidir.

Şişmiş bacağıma masaj yaptırabilir miyim?

Klasik masaj lenfödemde uygun değildir, hatta zarar verebilir. Uygulanması gereken yöntem manuel lenf drenajıdır; bu, çok hafif basınçla ve belirli bir sırayla yapılan özel bir tekniktir. Bu konuda eğitim almış bir fizyoterapist tarafından uygulanmalıdır.

Muayene ve randevu. Bitlis, Tatvan, Van, Muş ve çevresinden gelen hastalar Tatvan Devlet Hastanesi Kalp ve Damar Cerrahisi Polikliniği'nde muayene edilir. Randevu MHRS üzerinden alınır; ayrıntılar İletişim ve randevu sayfasında.

Kaynaklar

1. Cebicci MA ve ark. Extracorporeal shock wave therapy for breast cancer-related lymphedema: a pilot study. Arch Phys Med Rehabil 2016;97(9):1520-1525. doi:10.1016/j.apmr.2016.02.019
2. Panchik D ve ark. Effect of advanced pneumatic compression devices in the treatment of lymphedema: a systematic review and meta-analyses. Lymphology 2025;58(3):135-144.

Bu sayfa Op. Dr. Oğulcan Özdemir (Kalp ve Damar Cerrahisi Uzmanı) tarafından hazırlanmıştır. Son güncelleme: Ekim 2026.

İlgili sayfalar

• Lipödemİki bacakta simetrik, ağrılı kalınlaşma
• Varis tedavisiAkşam artan, sabah azalan şişlik
• Derin ven trombozuTek bacakta günler içinde gelişen şişlik