Bacakta Pıhtı Belirtileri: Derin Ven Trombozu ve Tedavisi

Name: Derin Ven Trombozu
Creator: Op. Dr. Oğulcan Özdemir

Acil uyarı. Ani başlayan nefes darlığı, göğüs ağrısı, çarpıntı, öksürükle kan gelmesi veya baygınlık hissi varsa vakit kaybetmeyin: en yakın acil servise başvurun ya da 112'yi arayın. Bu bulgular pıhtının akciğere gitmiş olabileceğini (pulmoner emboli) düşündürür.

Neden olur?

Pıhtı oluşumu üç şartın bir araya gelmesiyle kolaylaşır: kanın yavaşlaması, damar duvarının zedelenmesi ve kanın pıhtılaşmaya yatkın hale gelmesi. Pratikte en sık karşılaşılan durumlar şunlardır:

Ameliyat sonrası ve uzun süreli yatak istirahati
Alçı, kırık, bacak yaralanması
Uzun uçak, otobüs ya da araba yolculukları
Kanser ve kemoterapi
Gebelik, lohusalık, doğum kontrol hapı veya hormon tedavisi
Kalıtsal pıhtılaşma bozuklukları ve ailede pıhtı öyküsü
İleri yaş, obezite, sigara
Daha önce geçirilmiş derin ven trombozu

Pıhtı nasıl oluşur, nasıl ilerler?

1. Normal akış

Kapakçıklar açılıp kapanır, kan kalbe doğru düzenli akar.

Kan hücreleri damar içinde dağınık ve hareketli
Kapak cebinde kan durmaz

2. Akımın yavaşlaması

Hareketsizlikte kan yavaşlar ve kapak ceplerinde göllenir.

Uzun yolculuk, yatak istirahati, alçı
Pıhtının ilk zemini burada hazırlanır

3. Pıhtının başlaması

Kapak cebinde küçük bir pıhtı oluşur.

Bu evrede çoğu zaman şikâyet yoktur
Risk taşıyan kişilerde korunma bu yüzden önemlidir

4. Damarın tıkanması

Pıhtı büyüyerek damarın içini doldurur, kan geri dönemez.

Tek bacakta şişlik, ağrı, kızarıklık, ısı artışı
Tanı Doppler ultrasonla konur, tedavi hemen başlar

5. Pıhtının kopması

Pıhtının bir parçası koparak kalbe ve akciğere gidebilir (pulmoner emboli).

Ani nefes darlığı, göğüs ağrısı, çarpıntı
Hayati tehlikedir: beklemeden 112 aranmalıdır

Normal derin toplardamar ve pıhtıyla tıkanmış derin toplardamar — **Derin vende pıhtı.** Solda normal derin ven: kapakçıklar sayesinde kan kalbe doğru tek yönde akar. Sağda pıhtı damarı tıkamıştır; kan geri dönemediği için bacakta şişlik, ağrı ve kızarıklık ortaya çıkar. Pıhtıdan kopan bir parça akciğer damarlarına gidip pulmoner emboliye yol açabilir. Ani başlayan nefes darlığı bu nedenle acil bir bulgudur.

**Derin vende pıhtı.** Solda normal derin ven: kapakçıklar sayesinde kan kalbe doğru tek yönde akar. Sağda pıhtı damarı tıkamıştır; kan geri dönemediği için bacakta şişlik, ağrı ve kızarıklık ortaya çıkar. Pıhtıdan kopan bir parça akciğer damarlarına gidip pulmoner emboliye yol açabilir. Ani başlayan nefes darlığı bu nedenle acil bir bulgudur.

Derin ven trombozu riskini artıran durumlar: uzun yolculuk, ameliyat sonrası yatış, gebelik, sigara, alçı — **Pıhtı riskini artıran durumlar.** Uzun yolculuk, ameliyat sonrası yatış, gebelik, sigara ve alçı ya da uzun süre hareketsiz kalan bacak.

Bacakta pıhtı belirtileri nelerdir?

Bacakta pıhtı (derin ven trombozu) çoğu zaman aşağıdaki belirtilerle kendini gösterir. Belirtiler hafif olabilir; bir kısmı hiç şikâyet vermeden ilerler.

Genellikle tek bacakta günler içinde artan şişlik
Baldırda gerginlik, kramp benzeri ağrı, basmakla hassasiyet
Ciltte kızarıklık, morumsu renk değişikliği ve ısı artışı
Bacakta dolgunluk hissi, yüzeysel damarların belirginleşmesi
Bazen bacakta belirti olmadan ilk bulgu ani nefes darlığı veya göğüs ağrısı olabilir

Bu tablo varisle karışabilir ama seyri farklıdır. Varise bağlı şişlik yıllar içinde yerleşir, akşam artar ve sabah geçer. Derin ven trombozunda şişlik günler içinde ortaya çıkar ve istirahatle geçmez.

Tek bacakta ani şişlik beklemez.

Bacaktaki pıhtının kalp üzerinden akciğere gidişi (pulmoner emboli) — **Pıhtının akciğere yolculuğu.** Bacaktaki derin toplardamarda oluşan pıhtı koparsa, ana toplardamar ve kalp üzerinden akciğer atardamarına ulaşabilir (pulmoner emboli). Ani nefes darlığı ve göğüs ağrısı acil durumdur.

Tanı

Muayeneden sonra ilk basamak görüntüleme (Doppler ultrason, BT/MR venografi) incelemesidir. Ağrısız ve iğnesizdir; damarın açık olup olmadığını, pıhtının yerini ve yaygınlığını doğrudan gösterir. Gerekli görülürse D-dimer kan testi ve seçilmiş hastalarda BT venografi kullanılır. Tekrarlayan veya genç yaşta ortaya çıkan pıhtılarda kalıtsal pıhtılaşma bozuklukları araştırılır.

Tedavi

Kan sulandırıcı tedavi

Tedavinin temelidir. Amaç mevcut pıhtıyı büyütmemek, yenisinin oluşmasını ve akciğere gitmesini engellemektir. Vücut, pıhtıyı zaman içinde kendi eritir. İlaç ve süre; pıhtının yerine, nedenine ve tekrarlama riskine göre belirlenir. İlacın kendi kararınızla bırakılması, pıhtının tekrarlaması açısından en riskli davranıştır.

Kompresyon çorabı

Şişliği ve ağrıyı azaltır, uzun vadede post-trombotik sendrom riskini düşürmeye yardımcı olur. Doğru basınç sınıfı hekim tarafından belirlenir.

Mekanik pıhtı temizleme (trombektomi)

Seçilmiş hastalarda, özellikle pıhtı kasık ve üzerindeki büyük damarları tutmuşsa, bacak aşırı şişmişse ve şikayetler yeni başlamışsa pıhtı kateter yoluyla çekilerek çıkarılır. Kesi yapılmaz. Amaç damarı erken açarak bacaktaki basıncı düşürmek ve kapakçık hasarını, dolayısıyla ileride gelişebilecek kalıcı şişliği azaltmaktır. Bu işlem her hastaya uygun değildir; karar görüntüleme ve klinik tabloya göre verilir.

Vena kava filtresi

Kan sulandırıcı kullanılamayan ya da tedaviye rağmen pıhtı atmaya devam eden sınırlı sayıda hastada, ana toplardamara pıhtıyı tutacak bir filtre yerleştirilebilir.

Sonrasında ne olur?

Hastaların bir bölümünde, aylar veya yıllar sonra bacakta kalıcı şişlik, ağırlık hissi, cilt renk değişikliği ve nadiren yara gelişebilir. Buna post-trombotik sendrom denir. Riski azaltmak için tedaviye erken başlanmalı, kan sulandırıcı önerilen süre boyunca düzenli kullanılmalı ve kompresyon çorabı aksatılmamalıdır.

Bacak pıhtısı geçirenlerde 2 yıl içinde kalıcı bacak şikâyeti görülme oranı

Kan sulandırıcı tedaviye rağmen.
Buna post-trombotik sendrom denir.

Diz arkası ve üstündeki derin toplardamarlarda pıhtı olan 692 hastanın katıldığı randomize çalışmada, yalnızca kan sulandırıcı alan grup.
Vedantham S ve ark. Pharmacomechanical catheter-directed thrombolysis for deep-vein thrombosis. N Engl J Med 2017;377(23):2240-2252. doi:10.1056/NEJMoa1615066

Derin ven trombozu geçirenlerde kalıcı bacak yakınmaları (post-trombotik sendrom) görülme oranı yaklaşık

Her beş hastadan ikisinden fazlası.

Hafif %30, orta %10, ağır %3; 2 yıllık izlem. Kahn SR ve ark. Determinants and time course of the postthrombotic syndrome after acute deep venous thrombosis. Ann Intern Med 2008;149(10):698-707. doi:10.7326/0003-4819-149-10-200811180-00004

Korunma

Uzun yolculuklarda saat başı ayağa kalkıp yürümek, oturarak ayak bileği hareketleri yapmak
Yeterli sıvı almak
Ameliyat sonrası erken dönemde, hekimin izin verdiği ölçüde hareket etmek
Riskli girişimlerde önerilen koruyucu tedaviyi aksatmamak
Sigarayı bırakmak, kilo kontrolü

Sık sorulanlar

Bacağa pıhtı atması ne demek?

Halk arasında "bacağa pıhtı atması" denilen durum çoğunlukla derin ven trombozudur: bacağın derin toplardamarında pıhtı oluşmasıdır. Daha nadiren, kalpten kopan bir pıhtının bacak atardamarını tıkaması da bu şekilde anlatılır; bu durumda bacak aniden soğur, solar ve şiddetli ağrır. İki durum da acildir ve beklemeden değerlendirilmelidir.

Bacağımdaki şişlik varis mi, pıhtı mı?

Ayrımı yapan şey zamanlamadır. Varis şişliği yıllar içinde yerleşir, akşam artar, sabah geçer ve genellikle iki taraflıdır. Pıhtıya bağlı şişlik günler içinde başlar, tek bacaktadır ve istirahatle geçmez. Kesin ayrım görüntülemeyle yapılır.

Kan sulandırıcıyı ne kadar kullanacağım?

Süre kişiye göre değişir. Geçici bir nedene bağlı ilk pıhtıda genellikle birkaç aylık tedavi yeterlidir. Nedeni bulunamayan, tekrarlayan ya da kanser gibi kalıcı riskin sürdüğü durumlarda süre uzar. Bu kararı takip eden hekim verir.

Yürüyebilir miyim, yatmam mı gerekir?

Eskiden kesin yatak istirahati önerilirdi, bugün bu yaklaşım terk edildi. Tedavi başlandıktan sonra kompresyon çorabıyla birlikte yürümek şişliği ve ağrıyı azaltır. Aşırı zorlayıcı sporlardan başlangıçta kaçınılır.

Tekrarlar mı?

Tekrarlama riski vardır ve nedene bağlıdır. Geçici bir sebeple (ameliyat, alçı, uzun yolculuk) oluşan pıhtılarda risk daha düşüktür. Kendiliğinden ortaya çıkan pıhtılarda risk yüksektir; bu hastalarda tedavi süresi ve takip farklı planlanır.

Bacağıma pıhtı attı dediler, ne demek?

Halk arasında pıhtı atması denilen durum, derin toplardamarın içinde pıhtı oluşmasıdır. Asıl tehlike bu pıhtının bir parçasının koparak akciğere gitmesidir. Bu yüzden tedaviye vakit kaybetmeden başlanır.

Uzun yolculuktan sonra bacağım şişti, tehlikeli mi?

Uzun süre hareketsiz oturmak pıhtı riskini artırır. Yolculuk sonrası tek bacakta ortaya çıkan şişlik, gerginlik ve ağrı ciddiye alınmalı ve görüntüleme ile değerlendirilmelidir.

Muayene ve randevu. Bitlis, Tatvan, Van, Muş ve çevresinden gelen hastalar Tatvan Devlet Hastanesi Kalp ve Damar Cerrahisi Polikliniği'nde muayene edilir. Randevu MHRS üzerinden alınır; ayrıntılar İletişim ve randevu sayfasında.