Varis tedavisi (venöz yetmezlik)

Varis nedir, neden olur?

Bacaklardaki toplardamarlar kanı yer çekimine karşı yukarı, kalbe doğru taşır. Bunu yaparken damar içindeki tek yönlü kapakçıklardan yararlanırlar. Bu kapakçıklar yetersiz kaldığında kan geri kaçar, damar içinde birikir ve damar zamanla genişler. Gözle gördüğünüz kabarık, kıvrımlı damarlar bu sürecin sonucudur.

Tedavi size özel olmalıdır.

Ailede varis öyküsü, uzun süre ayakta veya oturarak çalışmak, fazla kilo, gebelik ve ileri yaş riski artıran başlıca etkenlerdir. Meslek gereği gün boyu ayakta duran kişilerde daha sık görülür.

Varis temelde bir hareketsizlik hastalığıdır.

Bacakta görünen varis. Çoğu zaman baldırın arkasında, kıvrımlı mavi damarlar olarak başlar.

Deri altında genişlemiş damarlar. Yüzeydeki toplardamarlar şişer ve kıvrılır.

Damar duvarı genişler. Basınç arttıkça damar uzar, kıvrılır ve incelir.

İçeride kapakçıklar kapanmaz. Kan kalbe gitmek yerine aşağı geri kaçar. Varisin asıl nedeni budur.

Neden yürüyüş çok önemli?

Bacaktaki toplardamarlar kanı kalbe tek başına taşıyamaz. Bu işi büyük ölçüde baldır kasları yapar: her adımda kasılan baldır kası, arasındaki derin toplardamarları sıkar ve kanı yukarı iter, kapakçıklar da geri kaçışı engeller. Bu yüzden baldır kasına "ikinci kalp" denir.

Uzun süre hareketsiz ayakta durmak ya da oturmak bu pompayı durdurur. Kan bacakta göllenir, damar içindeki basınç artar ve kapakçıklar zamanla yorulur. Gün içinde düzenli yürüyüş, sık sık parmak ucuna kalkıp inmek ve uzun oturuyorsanız ara ara kalkıp birkaç dakika yürümek bu pompayı çalıştırır. Varis tedavisinin her aşamasında, ameliyattan sonra da, yürüyüş tedavinin bir parçasıdır.

Düzenli yürüyüş, tüm nedenlere bağlı ölüm riskini

%0

azaltır.

Günde yaklaşık 11.000 adım atanlar, yaklaşık 3.500 adım atanlarla karşılaştırıldığında.
Paluch AE ve ark. Daily steps and all-cause mortality: a meta-analysis of 15 international cohorts. Lancet Public Health 2022;7(3):e219-e228. doi:10.1016/S2468-2667(21)00302-9

Baldır kas pompası. Yürürken kasılan baldır kası, aradaki toplardamarı sıkar.

Toplardamar kapakçıkları. Kas kasıldığında kapakçıklar açılır ve kan kalbe doğru akar; kas gevşeyince kapanarak geri kaçışı engeller. Kapakçıklar bu görevi yapamadığında varis gelişir.

Edinburgh'da 18-64 yaş arası erkeklerin

%0

ana toplardamarlarında varis vardı; kadınlarda bu oran %32 idi.

1.566 kişinin muayene edildiği toplum çalışması. Evans CJ ve ark. Prevalence of varicose veins and chronic venous insufficiency in men and women in the general population: Edinburgh Vein Study. J Epidemiol Community Health 1999;53(3):149-153. doi:10.1136/jech.53.3.149

Erkek %40

Kadın %32

Edinburgh Vein Study, 18-64 yaş, ana toplardamarlarda varis.

SağlıklıVarisli

Hangi belirtiler önemli?

• Akşama doğru artan, sabah azalan bacak şişliği ve ağırlık hissi
• Gece gelen baldır krampları ve huzursuz bacak hissi
• Genişlemiş, kabarık damarlar veya cilt altında kılcal damar ağları
• Ayak bileği çevresinde kahverengi renk değişikliği ve cilt sertleşmesi
• Ayak bileği iç tarafında iyileşmeyen yara

Toplardamar yetmezliği evre evre

Tanı nasıl konur?

Muayene önemlidir ama tek başına yeterli değildir. Görüntüleme ile hangi damarda, ne kadar süreyle kaçak olduğu ölçülür. Bu inceleme ağrısız ve iğnesizdir, ayakta ve yatarak ayrı ayrı yapılır. Tedavi kararı bu ölçümlere göre verilir. Görüntüleme yapılmadan verilen bir varis tedavisi kararı eksiktir.

Kaçağım var.
Ameliyat olmak zorunda mıyım?

Hayır.^*

*İlk tedavi yaşam değişikliğidir.

Tedavi seçenekleri

Tek bir doğru yöntem yoktur. Hastalığın evresine, kaçağın yerine ve damar çapına göre karar verilir.

Yaşam tarzı düzenlemesi ve varis çorabı

Erken evrede, belirgin kaçak yokken ilk seçenektir. Kilo kontrolü, uzun süreli hareketsiz duruştan kaçınma, bacak yükseltme ve doğru basınçta varis çorabı şikayetleri belirgin azaltır. Çorabın basınç derecesi hekim tarafından belirlenmelidir, rastgele alınan çorap işe yaramaz.

Kapalı yöntemler

Kaçağın olduğu ana damar, cilde küçük bir girişten ilerletilen bir kateter yardımıyla içeriden kapatılır. Damar çıkarılmaz, vücut zamanla onu emer. Genel anestezi çoğu zaman gerekmez ve hasta aynı gün ayağa kalkar.

Müller mini flebektomi

Cilt altındaki genişlemiş damar paketleri, birkaç milimetrelik girişlerden çıkarılır. Dikiş genellikle gerekmez, iz belirsizdir. Kapalı yöntemle aynı seansta uygulanabilir.

Köpük skleroterapi

Daha ince damarlar ve kılcal ağlar için, damar içine verilen ilaçla damarın kapanması sağlanır. Birden fazla seans gerekebilir.

Klasik cerrahi

Damar yapısının kapalı yönteme uygun olmadığı seçilmiş durumlarda tercih edilir.

Kılcal damarlar ve skleroterapi

Bacakta ince kırmızı-mor kılcal damarlar (telanjiektazi) ve biraz daha kalın mavi ağ damarları (retiküler ven) çoğunlukla estetik bir sorundur, ama bazen yanma, kaşıntı ve ağırlık hissi de yapar. En sık kullanılan tedavi skleroterapidir: ince bir iğneyle damarın içine damarı büzen bir ilaç verilir, damar zamanla kapanıp kaybolur.

Köpük skleroterapi. İlaç hava ile karıştırılarak ince kabarcıklı bir köpüğe dönüştürülür. Köpük, kanı damarın içinden iterek duvarla daha uzun süre temas eder; bu yüzden aynı ilaç daha düşük yoğunlukta ve daha az miktarda kullanılabilir. Daha kalın ağ damarlarında, varislerde ve ameliyat sonrası kalan damarlarda tercih edilir; derindeki damarlarda Doppler ultrason eşliğinde uygulanır.
Lazer. Cilt üzerinden uygulanan lazer, özellikle çok ince kılcal damarlarda kullanılır.

İşlemden sonra nelere dikkat etmeniz gerektiği skleroterapi sonrası rehberde.

Kılcal damar tedavilerini karşılaştıran

0

çalışmanın birleşik analizinde, kılcal damarlarda lazer iğneyle verilen ilaçlardan daha başarılı bulundu; ilacın gücü arttıkça yan etki de arttı.

1.356 hasta. Bontinis V ve ark. Eur J Vasc Endovasc Surg 2023;66(4):560-576. doi:10.1016/j.ejvs.2023.05.029

Daha güçlü ilaç, daha iyi sonuç demek değildir.

Kılcal damarların altında çoğu zaman bir besleyici ağ damarı ya da daha derinde bir kapak yetmezliği bulunur. Bu yüzden estetik tedaviden önce Doppler ultrasonla toplardamarlar değerlendirilir; altta yatan reflü tedavi edilmezse kılcal damarlar yeniden çıkar.

Sık sorulanlar

Varis tedavisinden sonra ne zaman işe dönebilirim?

Kapalı yöntem ve mini flebektomi sonrası çoğu hasta ertesi gün yürüyebilir, masa başı işine birkaç gün içinde döner. Ağır fiziksel iş yapıyorsanız süre uzayabilir. Kesin süre uygulanan yönteme ve işlemin genişliğine göre değişir.

Varis tekrar eder mi?

Tedavi edilen damar kapatıldıktan sonra tekrar açılmaz. Ancak varise yol açan altta yatan eğilim devam ettiği için, yıllar içinde başka damarlarda yeni varisler gelişebilir. Varis çorabı kullanımı ve düzenli kontrol bu riski azaltır.

Tedavi ağrılı mı?

İşlem sırasında bölgesel uyuşturma yapıldığı için ağrı hissedilmez. Sonrasında birkaç gün süren gerginlik ve morarma olabilir, basit ağrı kesicilerle rahatlar.

Kılcal damarlarım var, bu da varis mi?

Kılcal damar genişlemeleri çoğu zaman kozmetik bir sorundur, ancak altında büyük damarda kaçak olup olmadığı görüntüleme ile kontrol edilmelidir. Alttaki kaçak giderilmeden yapılan kılcal damar tedavisi kısa sürede tekrarlar.

Bacaklarım akşamları şişiyor, bu varis mi?

Akşama doğru artan, sabah kalkınca azalan bacak şişliği venöz yetmezliğin en sık ilk belirtisidir. Ancak kalp, böbrek ve tiroid kaynaklı ödem de benzer görünebilir. Ayrımı muayene ve görüntüleme yapar.

Bacağımda damarlar göründü, morarma da var. Ne yapmalıyım?

Cilt altında belirginleşen damarlar çoğu zaman yüzeysel venöz genişlemedir. Yanında morarma, ağrı ve gün sonu dolgunluk varsa değerlendirilmesi gerekir. İlk adım her zaman görüntülemeyle kaçak olup olmadığına bakmaktır.

Muayene ve randevu. Bitlis, Tatvan, Van, Muş ve çevresinden gelen hastalar Tatvan Devlet Hastanesi Kalp ve Damar Cerrahisi Polikliniği'nde muayene edilir. Randevu MHRS üzerinden alınır; ayrıntılar İletişim ve randevu sayfasında.

Kaynaklar

1. Rabe E ve ark. European guidelines for sclerotherapy in chronic venous disorders. Phlebology 2014;29(6):338-354. doi:10.1177/0268355513483280
2. Bontinis V ve ark. Interventions for the treatment of lower limb telangiectasias and reticular veins: a systematic review and network meta-analysis. Eur J Vasc Endovasc Surg 2023;66(4):560-576. doi:10.1016/j.ejvs.2023.05.029

Bu sayfa Op. Dr. Oğulcan Özdemir (Kalp ve Damar Cerrahisi Uzmanı) tarafından hazırlanmıştır. Son güncelleme: Ekim 2026.

İlgili sayfalar

• Varis tedavisinden sonraYürüyüş, çorap, kontrol ve uyarı belirtileri
• Derin ven trombozuTek bacakta ani şişlik varsa varis değil, pıhtı olabilir
• LipödemBacaklar simetrik kalın ve dokunmakla ağrılıysa
• Periferik arter hastalığıYürürken başlayan, durunca geçen bacak ağrısı
• LenfödemAyak sırtını da tutan, kalıcı şişlik
• Hareket ve egzersiz