Yolculuk riski neden artırır?

Saatlerce oturunca baldır kasları çalışmaz; baldır kası pompası durduğu için bacaktaki kan yavaşlar. Diz ve kasık bükülü kaldığı için toplardamarlar da sıkışır. Yavaşlayan kan, pıhtı oluşumunu kolaylaştırır. Bu yalnız uçakta değil; otobüs, araba ya da trende uzun süre oturmakta da geçerlidir.

Çalışmaların birleştirildiği bir analizde yolculuk yapanlarda pıhtı riski yaklaşık 3 kat yüksek bulundu ve risk yolculuk uzadıkça arttı.

Yolculuk süresindeki her 2 saatlik artış, pıhtı riskini yaklaşık

yükseltiyor. Uçak yolculuğunda bu oran her 2 saatte %26.

Gözlemsel çalışmaların meta-analizi; risk artışı göreli olup çoğu yolcuda mutlak risk düşüktür.
Chandra D ve ark. Meta-analysis: travel and risk for venous thromboembolism. Ann Intern Med 2009;151(3):180-190. doi:10.7326/0003-4819-151-3-200908040-00129

Kimler daha dikkatli olmalı?

Aşağıdaki durumlardan biri varsa ve yolculuğunuz 4 saatten uzunsa, yola çıkmadan önce hekiminize danışın:

Daha önce bacakta pıhtı ya da akciğer embolisi geçirmiş olmak
Son birkaç hafta içinde ameliyat, kırık ya da alçı
Aktif kanser tedavisi
Gebelik ya da doğumdan sonraki ilk haftalar
Doğum kontrol hapı ya da hormon tedavisi kullanmak
İleri yaş, belirgin kilo fazlalığı ya da hareket kısıtlılığı
Kalıtsal pıhtılaşma bozukluğu

Risk taşıyan kişilerde hekim, yolculuk süresine ve kişinin durumuna göre çorap ya da başka önlemler önerebilir. Pıhtı önleyici iğne veya ilaç ise yalnızca hekim kararıyla kullanılmalıdır.

Mola verin, yürüyün.

Yolda neler yapmalı?

Her 1-2 saatte bir kalkıp birkaç dakika yürüyün; araba yolculuğunda mola verin.
Oturduğunuz yerde ayak bileği hareketlerini yapın: ayak ucunu kendinize çekip ileri itin, parmak ucunda yükselin. Egzersizlere göz atın.
Mümkünse koridor tarafında oturun; bacak bacak üstüne atmayın.
Bol su için; alkol ve uyku ilacı, uzun süre hareketsiz uyumanıza yol açabilir.
Bacaklarınızı sıkmayan, rahat giysiler seçin.

Varis çorabı işe yarar mı?

5 saatten uzun uçuşlarda yapılan randomize çalışmaları değerlendiren Cochrane derlemesinde, diz altı kompresyon çorabı giyenlerde belirti vermeyen bacak pıhtısı belirgin şekilde daha azdı ve bacak şişliği azaldı. Çorabın doğru ölçüde olması önemlidir; çok sıkı ya da kıvrılan çorap faydadan çok zarar verebilir.

Uzun uçuşlarda belirti vermeyen pıhtı, çorap giymeyenlerde 47 kişide görülürken çorap giyenlerde yalnızca

0kişide

görüldü. Toplam 2.637 yolcu izlendi.

12 randomize çalışmanın derlemesi; çalışmalarda belirti veren pıhtı ya da akciğer embolisi bildirilmedi.
Clarke MJ ve ark. Compression stockings for preventing deep vein thrombosis in airline passengers. Cochrane Database Syst Rev 2021;4:CD004002. doi:10.1002/14651858.CD004002.pub4

Çorap seçimi ve giyilmesi için Varis çorabı nasıl kullanılır? sayfasına bakabilirsiniz.

Hangi belirtilerde hemen başvurmalı?

Yolculuk sırasında ya da sonraki günlerde şu belirtiler olursa vakit kaybetmeden başvurun:

Bir bacakta ani şişlik, ağrı, sıcaklık ya da kızarıklık: aynı gün bir sağlık kuruluşuna başvurun.
Ani nefes darlığı, göğüs ağrısı, kanlı balgam ya da bayılma: akciğer embolisi olabilir, hemen en yakın acil servise başvurun.

Kaynaklar

Chandra D ve ark. Meta-analysis: travel and risk for venous thromboembolism. Ann Intern Med 2009;151(3):180-190. doi:10.7326/0003-4819-151-3-200908040-00129
Clarke MJ ve ark. Compression stockings for preventing deep vein thrombosis in airline passengers. Cochrane Database Syst Rev 2021;4:CD004002. doi:10.1002/14651858.CD004002.pub4

Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için muayene gerekir.

Yolculukta pıhtı