انسولین چیست و چه کاری انجام می‌دهد؟
انسولین هورمونی است که سلول‌های بتای پانکراس آن را ترشح می‌کنند. ترشح آن وقتی قند خون پس از غذا بالا می‌رود زیاد می‌شود و در ناشتایی کاهش می‌یابد. انسولین تعیین می‌کند انرژی حاصل از غذا چگونه مصرف و ذخیره شود.
پس از غذا، بیشتر قند خون توسط عضله مصرف می‌شود و قند برای ورود به سلول‌های عضله به انسولین نیاز دارد. در کبد، انسولین تولید قند را متوقف می‌کند و مازاد آن را به شکل گلیکوژن ذخیره می‌کند. در بافت چربی، تجزیه چربی و ورود آن به خون را کند می‌کند.
انسولینی که پس از غذا ترشح می‌شود به بدن می‌گوید انرژی را ذخیره کند، نه اینکه مصرف کند. در ناشتایی سطح آن پایین می‌آید و ذخایر شروع به مصرف شدن می‌کنند.
قند خون طبیعی، انسولین بالا.
مقاومت به انسولین چیست؟
سلول‌های عضله، کبد و چربی کمتر به پیام انسولین پاسخ می‌دهند. عضله قند کمتری جذب می‌کند، کبد به ساختن قند ادامه می‌دهد و بافت چربی اسیدهای چرب را وارد خون می‌کند. پانکراس برای متعادل کردن این وضعیت انسولین بیشتری ترشح می‌کند. بنابراین قند خون می‌تواند مدت‌ها طبیعی به نظر برسد، در حالی که سطح انسولین در خون بالاست. با گذشت سال‌ها، وقتی سلول‌های بتا دیگر نمی‌توانند این بار را تحمل کنند، قند خون بالا می‌رود: ابتدا پیش‌دیابت و سپس دیابت نوع 2.
چرا ایجاد می‌شود؟
- چربی داخل شکم: چربی ذخیره‌شده بین اندام‌ها (چربی احشایی) اسیدهای چرب و پیام‌رسان‌های التهابی را وارد خون می‌کند. این‌ها پیام انسولین را در عضله و کبد مختل می‌کنند.
- چربی در عضله و کبد: مشتقات چربی که درون سلول‌ها انباشته می‌شوند مستقیماً زنجیره پیام‌رسانی انسولین را مسدود می‌کنند.
- بی‌تحرکی: عضله بزرگ‌ترین مصرف‌کننده قند خون است. عضله‌ای که استفاده نشود نسبت به انسولین حساسیت کمتری پیدا می‌کند.
- خواب بد و ریتم نامنظم: خواب کوتاه و منقطع می‌تواند حساسیت به انسولین را کاهش دهد.
سابقه دیابت در خانواده و سن بالاتر نیز خطر را افزایش می‌دهند. داروهای نوع کورتیزون و مازاد کورتیزول نیز می‌توانند باعث مقاومت به انسولین شوند.
با چه وضعیت‌هایی مرتبط است؟
مقاومت به انسولین ارتباط نزدیکی با دیابت نوع 2، فشار خون بالا، چربی‌های غیرطبیعی خون (تری‌گلیسرید بالا، HDL پایین)، کبد چرب و سخت شدن شریان‌ها (آترواسکلروز) دارد. این مجموعه «سندرم متابولیک» نیز نامیده می‌شود. این موضوع برای سلامت عروق اهمیت دارد، زیرا زمینه را برای بیماری شریان‌های پا و سکته قلبی فراهم می‌کند.
چگونه تشخیص داده می‌شود؟
نخستین سرنخ اغلب دور کمر است. آزمایش‌های معمول قند خون ناشتا، HbA1c، تری‌گلیسرید و کلسترول HDL را بررسی می‌کنند. در برخی افراد پوست گردن و زیر بغل تیره و مخملی می‌شود (آکانتوز نیگریکانس).
شاخص HOMA-IR که از قند ناشتا و انسولین ناشتا محاسبه می‌شود، در پژوهش‌ها به‌طور گسترده استفاده می‌شود. مقدار آن از آزمایشگاهی به آزمایشگاه دیگر متفاوت است، بنابراین به‌تنهایی تشخیص نمی‌دهد.
چه کاری می‌توان انجام داد؟
در 3,234 فرد مبتلا به پیش‌دیابت، یک برنامه سبک زندگی پیشرفت به دیابت نوع 2 را
0%
کاهش داد. با متفورمین این کاهش 31% بود.
اهداف شامل دست‌کم 7% کاهش وزن و دست‌کم 150 دقیقه فعالیت بدنی در هفته بود؛ میانگین پیگیری حدود 3 سال.
Knowler WC et al. Reduction in the incidence of type 2 diabetes with lifestyle intervention or metformin.
N Engl J Med 2002;346(6):393-403. doi:10.1056/NEJMoa012512
- تحرک: پیاده‌روی منظم و ورزش تقویت عضله مصرف قند توسط عضله را افزایش می‌دهد. بیشتر: تحرک و ورزش.
- وزن و دور کمر: کاهش حتی 5 تا 7% از وزن بدن تفاوت معناداری ایجاد می‌کند.
- رژیم غذایی: کم کردن کربوهیدرات‌های فرآوری‌شده و نوشیدنی‌های شیرین؛ مصرف بیشتر سبزی، حبوبات و فیبر. بیشتر: تغذیه و التهاب متابولیک.
- خواب: خواب منظم و کافی. بیشتر: بهینه‌سازی خواب.
- دارو: در صورت نیاز، پزشک شما ممکن است داروهایی مانند متفورمین را شروع کند.
منابع
- Petersen MC, Shulman GI. Mechanisms of insulin action and insulin resistance. Physiol Rev 2018;98(4):2133-2223. doi:10.1152/physrev.00063.2017
- Kahn SE, Hull RL, Utzschneider KM. Mechanisms linking obesity to insulin resistance and type 2 diabetes. Nature 2006;444(7121):840-846. doi:10.1038/nature05482
- Reaven GM. Banting lecture 1988. Role of insulin resistance in human disease. Diabetes 1988;37(12):1595-1607. doi:10.2337/diab.37.12.1595
- Matthews DR et al. Homeostasis model assessment: insulin resistance and beta-cell function from fasting plasma glucose and insulin concentrations in man. Diabetologia 1985;28(7):412-419. doi:10.1007/BF00280883
- Knowler WC et al. Reduction in the incidence of type 2 diabetes with lifestyle intervention or metformin. N Engl J Med 2002;346(6):393-403. doi:10.1056/NEJMoa012512
این صفحه فقط جنبه اطلاع‌رسانی دارد؛ تشخیص و درمان نیازمند معاینه است.
