Wat is insuline en wat doet het?
Insuline is een hormoon uit de bètacellen van de alvleesklier. De afgifte stijgt als de bloedsuiker na een maaltijd oploopt en daalt tijdens vasten. Het bepaalt hoe de energie uit voeding wordt gebruikt en opgeslagen.
Na een maaltijd gebruiken de spieren het grootste deel van de suiker in het bloed, en suiker heeft insuline nodig om de spiercel in te komen. In de lever stopt insuline de suikeraanmaak en laat het teveel opslaan als glycogeen. In vetweefsel remt het de afbraak van vet en de afgifte ervan aan het bloed.
De insuline die na het eten vrijkomt, vertelt het lichaam energie op te slaan in plaats van te verbruiken. Tijdens vasten daalt de spiegel en worden de voorraden aangesproken.
Bloedsuiker normaal, insuline hoog.
Wat is insulineresistentie?
Spier-, lever- en vetcellen reageren minder op het insulinesignaal. De spier neemt minder suiker op, de lever blijft suiker maken en het vetweefsel geeft vetzuren af aan het bloed. De alvleesklier maakt meer insuline om dit te compenseren. Zo kan de bloedsuiker lang normaal lijken, terwijl de insulinespiegel hoog is. Als de bètacellen deze last na jaren niet meer kunnen dragen, stijgt de bloedsuiker: eerst prediabetes, daarna diabetes type 2.
Waarom ontstaat het?
- Buikvet: Vet tussen de organen (visceraal vet) geeft vetzuren en ontstekingsstoffen af aan het bloed. Die verstoren het insulinesignaal in spier en lever.
- Vet in spier en lever: Vetafbraakproducten die zich in cellen ophopen, blokkeren de signaalketen van insuline direct.
- Te weinig beweging: De spier is de grootste gebruiker van bloedsuiker. Een spier die niet wordt gebruikt, wordt minder gevoelig voor insuline.
- Slaaptekort en een onregelmatig ritme: Korte en onderbroken slaap kan de insulinegevoeligheid verlagen.
Diabetes in de familie en een hogere leeftijd verhogen het risico ook. Corticosteroïden en een teveel aan cortisol kunnen eveneens insulineresistentie veroorzaken.
Met welke aandoeningen hangt het samen?
Insulineresistentie hangt nauw samen met diabetes type 2, hoge bloeddruk, verstoorde bloedvetten (hoge triglyceriden, laag HDL), leververvetting en aderverkalking (atherosclerose). Dit samengaan heet ook "metabool syndroom". Het is belangrijk voor de vaten, omdat het de basis legt voor etalagebenen en een hartinfarct.
Hoe wordt het vastgesteld?
De eerste aanwijzing is vaak de buikomvang. Bij routinebloedonderzoek wordt gekeken naar nuchtere bloedsuiker, HbA1c, triglyceriden en HDL-cholesterol. Bij sommige mensen ontstaat donkere, fluweelachtige huid in de nek en de oksels (acanthosis nigricans).
De HOMA-IR-index, berekend uit nuchtere suiker en nuchtere insuline, wordt veel gebruikt in onderzoek. De waarde verschilt per laboratorium, dus op zichzelf stelt hij geen diagnose.
Wat kun je doen?
Bij 3.234 mensen met prediabetes verlaagde een leefstijlprogramma de overgang naar diabetes type 2 met
0%
. Met metformine was de daling 31%.
Doelen waren minstens 7% gewichtsverlies en minstens 150 minuten lichaamsbeweging per week; gemiddelde follow-up ongeveer 3 jaar.
Knowler WC et al. Reduction in the incidence of type 2 diabetes with lifestyle intervention or metformin.
N Engl J Med 2002;346(6):393-403. doi:10.1056/NEJMoa012512
- Beweging: Regelmatig wandelen en spierversterkende oefeningen verhogen het suikerverbruik door de spieren. Meer: Beweging en sport.
- Gewicht en buikomvang: Al 5-7% gewichtsverlies maakt een merkbaar verschil.
- Voeding: Minder bewerkte koolhydraten en suikerhoudende dranken; meer groente, peulvruchten en vezels. Meer: Voeding en metabole ontsteking.
- Slaap: Regelmatige, voldoende slaap. Meer: Slaapoptimalisatie.
- Medicijnen: Zo nodig kan de arts medicijnen zoals metformine starten.
Bronnen
- Petersen MC, Shulman GI. Mechanisms of insulin action and insulin resistance. Physiol Rev 2018;98(4):2133-2223. doi:10.1152/physrev.00063.2017
- Kahn SE, Hull RL, Utzschneider KM. Mechanisms linking obesity to insulin resistance and type 2 diabetes. Nature 2006;444(7121):840-846. doi:10.1038/nature05482
- Reaven GM. Banting lecture 1988. Role of insulin resistance in human disease. Diabetes 1988;37(12):1595-1607. doi:10.2337/diab.37.12.1595
- Matthews DR et al. Homeostasis model assessment: insulin resistance and beta-cell function from fasting plasma glucose and insulin concentrations in man. Diabetologia 1985;28(7):412-419. doi:10.1007/BF00280883
- Knowler WC et al. Reduction in the incidence of type 2 diabetes with lifestyle intervention or metformin. N Engl J Med 2002;346(6):393-403. doi:10.1056/NEJMoa012512
Deze pagina is alleen ter informatie; diagnose en behandeling vereisen een onderzoek.
